Alle berichten van admin

Praktische beslissingen

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Dit heeft een verstrekkende impact op al onze praktische beslissingen. Kahneman begon met zijn onderzoek naar het ervarende zelf en het verhalende zelf in het begin van de jaren negentig, toen hij samen met Donald Redelmeier van de universiteit van Toronto onderzoek deed naar colonoscopiepatiënten. Bij een colonoscopie wordt een piepklein cameraatje via de anus ingebracht in de dikke darm om allerlei darmziekten te diagnosticeren. Het is geen aangename ervaring. Artsen wilden weten hoe ze deze procedure zo patientvriendelijk mogelijk konden aanpakken. Moesten ze hem zo snel mogelijk afraffelen, zodat de patiënt er heviger maar korter onder leed, of konden ze beter langzamer en voorzichtiger te werk gaan? Om die vraag te beantwoorden verzochten Kahneman en Redelmeier 154 patiënten van minuut tot minuut hun pijnniveau aan te geven tijdens hun zakelijke energie vergelijken colonoscopie. Ze gebruikten een schaal van nul tot tien, waarbij nul stond voor helemaal geen pijn en tien voor ondraaglijke pijn. Na de ingreep moesten de patiënten het ‘globale pijnniveau’ beoordelen, wederom op een schaal van nul tot tien. Je zou verwachten dat de globale beoordeling overeen zou komen met een optelsom van de tussentijdse beoordelingen, dus hoe langer de colonoscopie duurt en hoe meer pijn de patiënt ervaart, des te hoger het globale pijnniveau uitvalt. Maar de uitslagen waren heel anders. Net als bij het koudwaterexperiment hing het globale pijnniveau niet af van de duur van de ervaring, maar werd wederom alleen de piek-eind regel toegepast. Eén colonoscopie duurde acht minuten, tijdens het pijnlijkste moment gaf de patiënt zijn pijn een acht en in de laatste minuut was het een zeven. Na het onderzoek gaf deze patiënt zijn globale pijn een 7,5. Een andere colonoscopie duurde vierentwintig minuten. Hierbij kreeg het piekmoment van de pijn ook een acht, maar in de allerlaatste minuut van het onderzoek gaf de patiënt zijn pijn een één. Deze patiënt gaf zijn pijn gedurende het hele onderzoek slechts een 4,5. Het feit dat deze colonoscopie drie keer zo lang duurde en in totaal dus veel meer pijn opleverde, had geen enkele invloed op zijn herinnering. Het verhalende zelf telt onze ervaringen niet bij elkaar op, het middelt ze. Dus wat hebben patiënten liever: een korte, pijnlijke colonoscopie of een lange, voorzichtige? Er is niet één sluitend antwoord op zakelijke energie deze vraag, omdat de patiënt minstens twee verschillende zelven heeft, die verschillende belangen hebben. Als je het aan het ervarende zelf zou vragen, zou dat waarschijnlijk kiezen voor een korte colonoscopie.

De industriële revolutie

Gerelateerde afbeelding

Zelfs toen de industriële revolutie zich over de wereld verspreidde en doordrong tot de Ganges, de Nijl en de Jangtsekiang, bleven de meeste mensen meer geloven in de Veda’s, de Bijbel, de Koran en de Analecten dan in de stoommachine. Net als vandaag de dag was er in de negentiende eeuw geen tekort aan priesters, mystici en goeroes die beweerden dat zij als enige de oplossing hadden voor alle kwalen van de mensheid, dus ook voor de nieuwe problemen die de industriële revolutie met zich meebracht. Een voorbeeld: tussen de jaren twintig en tachtig van de negentiende eeuw veroverde Egypte (gesteund door de Britten) Soedan en probeerde dat land te moderniseren en te incorporeren in het nieuwe internationale handelsnetwerk. Dit destabiliseerde de traditionele Soedanese gemeenschap, wekte alom wrevel en leidde tot opstanden. In 1881 verklaarde Muhammad Ahmad bin Abdallah, een plaatselijke religieuze leider, dat hij de Mahdi (messias) was en dat hij was gestuurd om de wet van God op aarde te vestigen. Zijn aanhangers versloegen het Brits-Egyptische leger en onthoofdden de bevelhebber, generaal Charles Gordon, tot grote ontsteltenis van het victoriaanse Groot-Brittannië. Vervolgens vestigden ze een islamitische theocratie in Soedan, die werd geregeerd met de sharia in de hand. Die hield stand tot 1898. Intussen leidde Dayananda Saraswati in India een hindoeïstische revival die als basisprincipe had dat winkel huren nijmegen de Vedaboeken altijd gelijk hebben. In 1875 stichtte hij de Arya Samaj (het Edel Genootschap) ter verspreiding van vedische kennis, hoewel Dayananda de Veda’s eerlijk gezegd wel vaak opvallend liberaal interpreteerde. Zo was hij bijvoorbeeld voor gelijke rechten voor vrouwen, lang voordat dit idee aansloeg in het Westen. Dayananda’s tijdgenoot paus Pius IX had veel conservatievere ideeën over vrouwen, maar hij deelde Dayananda’s bewondering voor bovenmenselijk gezag. Pius voerde een reeks dogmatische hervormingen door en kwam met het nieuwe principe van pauselijke onfeilbaarheid, wat wil zeggen dat de paus zich nooit kan vergissen in geloofszaken (dit middeleeuws aandoende idee werd pas in 1870 een bindend katholiek dogma, elf jaar nadat Charles Darwin Over het ontstaan van soorten publiceerde). Dertig jaar voordat de paus ontdekte dat hij geen fouten kon maken had een mislukte Chinese student, Hong Xiuquan geheten, een reeks religieuze visioenen. In die visioenen onthulde God dat Hong niemand minder was dan de jongere broer van Jezus Christus. God gaf Hong vervolgens een goddelijke missie. Hij droeg hem op de ‘Mantsjoe-demonen’ te verdrijven die China sinds de zevende eeuw regeerden en het Hemelse Koninkrijk van de Grote Vrede (Taiping Tiänguó) op aarde te vestigen. Hongs boodschap sprak tot de verbeelding van miljoenen wanhopige Chinezen, die een knauw hadden gekregen door de nederlagen van China in de Opiumoorlogen en de winkel huren arnhem komst van de moderne industrie en het Europese imperialisme. Maar Hong ging hun niet voor naar een vreedzaam koninkrijk, hoogstens in een opstand tegen de Mantsjoerijse Qingdynastie, de Taiping-opstand, de dodelijkste oorlog van de negentiende eeuw, die van 1850 tot 1864 duurde. Daarbij lieten minstens twintig miljoen mensen het leven, veel meer dan in de napoleontische oorlogen of de Amerikaanse Burgeroorlog.

Amerikaanse mainstream

Gerelateerde afbeelding

De plaat bevat ook geluiden van hondachtigen, al zijn die niet ondergebracht bij de muziekselectie, maar onder een ander kopje, waar ook de geluiden van de wind, de regen en de branding te horen zijn. De boodschap aan potentiële luisteraars in Alpha Centauri is dat Beethoven, Chuck Berry en het pygmeeënlied dezelfde intrinsieke waarde hebben, terwijl wolvengehuil tot een totaal andere categorie behoort. Socialisten zullen waarschijnlijk net als de liberalen vinden dat de ervaringen van de wolf weinig waarde hebben, maar in hun houding ten opzichte van de drie menselijke ervaringen zullen ze erg verschillen. De ware socialist zal winkel huren almere verklaren dat de echte waarde van muziek niet afhangt van de ervaringen van de individuele luisteraar, maar van de impact die ze heeft op de ervaringen van andere mensen en de gemeenschap als geheel.
Zoals Mao zei: ‘Er is niet zoiets als l’art pour l’art, kunst die boven de klassen staat, kunst die geheel onafhankelijk is en losstaat van politiek.’12 Waar het om muzikale ervaringen gaat, zullen socialisten zich dus bijvoorbeeld richten op het feit dat Beethoven zijn Vijfde Symfonie schreef voor een publiek van rijke, blanke Europeanen in een tijd waarin Europa zich opmaakte om Afrika te veroveren. Zijn symfonie weerspiegelde de idealen van de verlichting, die de blanke bovenklasse verheerlijkten en de kolonisatie van Afrika rechtvaardigden als ‘de dure plicht van de blanke’. Rock-‘n-roll, zo zullen de socialisten zeggen, is ontstaan dankzij vertrapte zwarte Amerikaanse muzikanten die hun inspiratie putten uit genres als blues, jazz en gospelmuziek. In de jaren vijftig en zestig werd de rock-‘n-roll echter ingelijfd door de winkel huren amsterdam blanke Amerikaanse mainstream en in dienst gesteld van het consumentisme, het Amerikaanse imperialisme en het Coca-kolonialisme. Rock-‘n-roll werd vercommercialiseerd en ingepikt door geprivilegieerde blanke tieners, met hun kleinburgerlijke rebelse fantasietjes. Chuck Berry zelf heeft een knieval gemaakt voor het dictaat van de kapitalistische moloch. Oorspronkelijk zong hij nog over ‘a couloured boy named Johnny B. Goode’, maar onder druk van de blanke radiostations veranderde hij dat in ‘a country boy named Johnny B. Goode’. Wat het Congolese meisjeskoor betreft: hun initiatieliederen maken deel uit van een patriarchale machtsstructuur die mannen en vrouwen hersenspoelt om te voldoen aan verstikkende genderrollen. En als opnamen van zo’n initiatielied de wereldmarkt al halen, dan dienen ze alleen ter versterking van westerse koloniale fantasieën over Afrika in het algemeen en Afrikaanse vrouwen in het bijzonder.

De universiteit van Uppsala

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Wat voor auto’s geldt, geldt voor alle producten. Luister maar eens naar professor Leif Andersson van de universiteit van Uppsala. Die is gespecialiseerd in de genetische verbetering van dieren, zoals sneller groeiende varkens, koeien die meer melk produceren en kippen met extra vlees op hun botten. In een interview met de Israëlische krant Haaretz confronteerde verslaggever Naomi Darom Andersson met het feit dat zulke vormen van genetische manipulatie de dieren veel leed kunnen berokkenen. ‘Verbeterde’ melkkoeien hebben nu al zulke zware uiers dat ze nauwelijks kunnen lopen en ‘geüpgradede’ kippen kunnen niet eens meer staan. Professor Andersson had zijn antwoord klaar: ‘Alles komt aan op de individuele klant en de  kantoorruimte huren nijmegen vraag hoeveel de klant voor vlees wil betalen [ … ]We moeten wel bedenken dat het onmogelijk is om de wereldwijde vleesconsumptie op het huidige niveau te houden zonder de [verbeterde] moderne kip [ … ] Als klanten hun vlees alleen maar zo goedkoop mogelijk willen hebben, dan is dat wat de klant krijgt [ …] De klant moet beslissen wat hij belangrijker vindt, de prijs of iets anders.’3 Professor Andersson hoeft zich niet uit de slaap te laten houden door zijn geweten. Het feit dat klanten zijn verbeterde dierlijke producten kopen, betekent dat hij in hun wensen en behoeften voorziet en dat hij dus goed bezig is. Volgens deze logica hoeft een multinational die geen kwaad wil doen alleen maar naar zijn saldo te kijken om te weten of hij zich wel aan dat motto houdt. Als het bedrijf bakken geld binnensleept, vinden miljoenen mensen hun producten blijkbaar goed, wat impliceert dat ze goed bezig zijn. Als iemand daartegen in wil brengen dat mensen ook verkeerde keuzes kunnen maken, krijgt die te horen dat de klant altijd gelijk heeft en dat het menselijke gevoel de bron is van alle zingeving en gezag. Als miljoenen mensen uit eigen vrije wil de producten van dit bedrijf kopen, wie ben jij dan om te zeggen dat ze ongelijk hebben? De opkomst van humanistische ideeën heeft ook het onderwijssysteem drastisch veranderd. In de middeleeuwen kwam alle zingeving en gezag van bovenaf, dus was het onderwijs gericht op het inprenten van gehoorzaamheid, het kantoorruimte huren arnhem internaliseren van heilige boeken en het bestuderen van oude tradities. Leraren stelden hun pupillen een vraag en de pupillen moesten dan uit het hoofd weten hoe Aristoteles, koning Salomon of Thomas van Aquino die zou beantwoorden.

Moderne politici

Gerelateerde afbeelding

Moderne politici en economen beweren dat groei cruciaal is om drie redenen. Ten eerste: als we meer produceren, kunnen we meer consumeren, onze levensstandaard stijgt en we krijgen volgens dit verhaal een gelukkiger leven. Ten tweede: zolang de mensheid zich vermenigvuldigt, is economische groei alleen al nodig om te blijven waar we nu zijn. In India groeit de bevolking jaarlijks bijvoorbeeld met 1,2 procent. De Indiase economie moet dus ook elk jaar met minstens 1,2 procent groeien, anders stijgt de werkloosheid, krimpen de salarissen en zal de gemiddelde levensstandaard afnemen. Ten derde: zelfs als de bevolkingsaanwas in India stil komt te liggen en zelfs als de Indiase middenklasse tevreden kan zijn met de huidige levensstandaard, wat moet India dan aan met zijn honderden miljoenen door armoede geplaagde burgers? Als de economie niet groeit en de taart dus even groot blijft, kun je alleen meer aan de armen geven als je het eerst van de rijken afpakt. Daarvoor zul je een paar  kantoorruimte huren almere lastige keuzes moeten maken en die zullen hoogstwaarschijnlijk leiden tot de nodige ontevredenheid of zelfs tot geweld. Als je geen zin hebt in lastige keuzes, ontevredenheid en geweld, heb je een grotere taart nodig. Het moderne leven heeft ‘meer spullen’ uitgeroepen tot een panacee voor bijna alle publieke en private problemen, van religieus fundamentalisme en dictaturen in derdewereldlanden tot stukgelopen huwelijken. Als landen als Pakistan en Egypte maar een gezond groeitempo aanhielden, dan zouden hun burgers de geneugten kunnen smaken van eigen auto’s en volle koelkasten, en dan zouden ze de weg van de aardse welvaart wel volgen in plaats van achter de fundamentalistische rattenvanger aan te blijven lopen. In landen als Congo en Myanmar zou economische groei een welvarende middenklasse opleveren, het fundament van elke liberale democratie. En wat het ontevreden echtpaar betreft, hun huwelijk zou naar verluidt al gered zijn als ze een groter huis kopen (zodat ze geen krap werkkamertje meer hoeven te delen), een vaatwasser nemen (zodat ze geen ruzie meer kantoorruimte huren amsterdam hoeven te maken over wiens beurt het is om af te wassen) en twee keer per week dure therapiesessies bijwonen.

Het Oegandese parlement

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Op 20 december 2013 nam het Oegandese parlement een wet tegen homoseksualiteit aan die homoseksuele handelingen strafbaar maakte en op sommige handelingen zelfs levenslange gevangenisstraf zette. De wet ontstond door het initiatief en de steun van evangelische christelijke groeperingen, die beweren dat God homoseksualiteit verbiedt. Als bewijs daarvoor citeren ze Leviticus 18:22 (‘Bij een manspersoon zult gij niet liggen met vrouwelijke bijligging; dit is een gruwel’) en Leviticus 20:13 (‘Wanneer ook een man bij een manspersoon zal gelegen hebben, met vrouwelijke bijligging, zij hebben beiden een gruwel gedaan; zij zullen zekerlijk gedood worden; hun bloed is op hen!’). In vroeger eeuwen zijn door ditzelfde religieuze verhaal miljoenen mensen over de hele wereld vervolgd. Het verhaal is als kantoor huren almere volgt samen te vatten:
ETHISCH OORDEEL Mensen moeten de geboden van God gehoorzamen.
FEITELIJKE BEWERING Zo’n 3000 jaar geleden verbood God de mens om homoseksuele handelingen te plegen.
PRAKTISCHE RICHTLIJN Mensen moeten geen homoseksuele handelingen plegen.
Klopt dit verhaal? Wetenschappers kunnen niets inbrengen tegen het oordeel dat mensen God moeten gehoorzamen. Je kunt het persoonlijk wel betwisten. Je kunt geloven dat mensenrechten boven goddelijk gezag gaan en dat we niet naar God moeten luisteren als hij ons opdraagt tegen de mensenrechten in te gaan. Maar er bestaat geen wetenschappelijk experiment dat hierin uitsluitsel kan geven. De wetenschap heeft daarentegen wel veel te zeggen over kantoor huren amsterdam de feitelijke bewering dat de Schepper van het universum drieduizend jaar geleden tegen leden van de soort Homo sapiens zei dat jongens van jongens moeten afblijven. Hoe weten we of die bewering klopt?

De macht van het geschreven woord

Gerelateerde afbeelding

De macht van het geschreven woord bereikte zijn hoogtepunt met het verschijnen van heilige boeken. Priesters en klerken in antieke beschavingen gingen documenten steeds meer zien als handleidingen voor de werkelijkheid. In eerste instantie verhaalden de teksten over de realiteit van belastingen, akkers en graanschuren. Maar naarmate de bureaucratie machtiger werd, kregen de teksten meer gezag. Priesters maakten niet alleen lijsten van de eigendommen van de god, maar ook van diens daden, geboden en geheimen. De geschriften die daaruit ontstonden pretendeerden de werkelijkheid in haar geheel weer te geven en het werd voor generaties geleerden vaste prik om de antwoorden op van alles en nog wat op te zoeken in de Bijbel, de Koran of de Veda’s. Als een willekeurig heilig boek de werkelijkheid onjuist weergaf, zouden de aanhangers van het bijbehorende geloof dat in theorie vroeg of laat wel ontdekken, waardoor het gezag van de tekst ondermijnd zou worden. Abraham Lincoln zei dat je niet de hele tijd iedereen om de tuin kunt leiden. Maar dat zag hij toch kantoor huren almere iets te positief. In de praktijk hangt de macht van menselijke samenwerkingsverbanden af van een subtiele balans tussen waarheid en fictie. Als je de werkelijkheid te erg vervormt, boet je aan kracht in en kun je niet concurreren met rivalen die het helderder zien. Aan de andere kant kun je grote mensenmassa’s niet in effectieve banen leiden zonder in elk geval een paar fictieve verhalen te gebruiken. Als je je bij de onversneden waarheid houdt, zonder daar een beetje fictie doorheen te mengen, zullen maar weinig mensen doen wat je zegt. Als je een moderne wetenschapper met een teletijdmachine naar het oude Egypte zou sturen, zou die nooit de macht kunnen grijpen door de verzinsels van de plaatselijke priesters te ontmaskeren en de boeren van alles te leren over de evolutietheorie, de relativiteitstheorie en de kwantumfysica. Deze wetenschapper zou natuurlijk wel zijn kennis kunnen gebruiken om een paar geweren en kantoor huren amsterdam kanonnen te produceren, waarmee hij een enorm voordeel zou krijgen op de farao en de krokodillengod Sobek. Maar daarvoor moet eerst ijzererts gedolven worden, moeten er smeltovens komen en zal er buskruit vervaardigd moeten worden, en daarvoor zou onze wetenschapper heel wat hardwerkende boeren nodig hebben. Denk je echt dat hij die zou kunnen inspireren met de boodschap dat energie gedeeld door massa gelijkstaat aan de snelheid van het licht in het kwadraat? Als je dat denkt, ga dan voor de grap eens naar het huidige Afghanistan of Syrië en doe je best.

Frederik de Grote

Gerelateerde afbeelding

In 1740 deed koning Frederik II van Pruisen een inval in Silezië, waarmee hij een reeks bloedige oorlogen in gang zette die hem de bijnaam Frederik de Grote bezorgde. Pruisen werd daardoor een grote Europese macht, maar honderdduizenden mensen sneuvelden, raakten invalide of verloren alles wat ze hadden. De soldaten van Frederik waren grotendeels armzalige rekruten die werden onderworpen aan een ijzeren discipline en draconische exercities. Het is dus niet zo gek dat de soldaten niet veel ophadden met hun opperbevelhebber. Toen Frederik toekeek hoe zijn troepen zich verzamelden voor de invasie, zei hij tegen een van zijn generaals dat hij het zo opvallend vond dat ‘we hier volkomen veilig staan te kijken naar 60.000 mensen, die stuk voor stuk onze vijand zijn, en er is er niet ééntje bij die niet sterker is dan wij en beter bewapend, en toch zijn ze allemaal doodsbang voor ons, terwijl kantoor huren nijmegen wij geen enkele reden hebben om bang voor hen te zijn’.25 Frederik kon inderdaad volkomen veilig toekijken. In de jaren daarna kwamen die 60.000 mannen niet één keer tegen hem in opstand, ondanks alle ontberingen van de oorlog. Velen van hen dienden hem zelfs onvoorstelbaar dapper en riskeerden hun leven, of offerden dat zelfs op. Waarom gedroegen de Egyptische boeren en Pruisische soldaten zich
zo anders dan we zouden verwachten op basis van het ultimatumspel en het experiment met de kapucijnaapjes? Omdat grote aantallen mensen zich fundamenteel anders gedragen dan kleine aantallen. Wat zouden wetenschappers zien als ze het ultimatumspel uitprobeerden met twee groepen van elk een miljoen man sterk, die honderd miljard euro moesten verdelen? Waarschijnlijk zouden ze een bijzonder vreemde, fascinerende dynamiek te zien krijgen. Aangezien een miljoen mensen geen collectieve beslissing kunnen nemen, zou elke groep bijvoorbeeld een kleine heersende elite kunnen vormen. Wat als de ene elite de andere tien miljard aanbood en zelf 90 miljard hield? De leiders van de tweede groep zouden dit oneerlijke aanbod best eens kunnen accepteren, om het grootste deel van de tien kantoor huren arnhem miljard vervolgens door te sluizen naar hun Zwitserse bankrekeningen en een eventuele opstand onder hun volgelingen te onderdrukken met een combinatie van dwangmiddelen en zoethoudertjes. De heersers zouden bijvoorbeeld kunnen dreigen met strenge straffen voor dissidenten, terwijl ze de volgzame, geduldige zielen een eeuwige beloning in het hiernamaals zouden beloven. Zo ging het in het oude Egypte en het achttiende-eeuwse Pruisen en zo werkt het in veel landen nog steeds.

De subjectieve gevoelens

Gerelateerde afbeelding

Je kunt de geest en het bewustzijn ook terzijde schuiven door niet hun bestaan, maar hun relevantie te ontkennen. Sommige wetenschappers zoals Daniel Dennett en Stanislas Dehaene – stellen dat alle belangrijke vragen beantwoord kunnen worden door het bestuderen van hersenactiviteit, zonder het subjectieve gevoel daarbij te betrekken. Wetenschappers kunnen ‘geest’, ‘bewustzijn’ en ‘subjectief gevoel’ dus zonder enig risico uit hun vocabulaire en hun artikelen bannen. Maar zoals we in de volgende hoofdstukken zullen zien, is het hele bouwwerk van moderne politiek en ethiek opgebouwd rond subjectieve gevoelens en er zijn maar weinig ethische dilemma’s die opgelost kunnen worden door zuiver en alleen naar hersenactiviteit te kijken. Wat is er bijvoorbeeld mis met marteling of verkrachting? Vanuit  kantoor huren almere zuiver neurologisch perspectief vinden er bepaalde biochemische reacties plaats in de hersenen van iemand die wordt gemarteld of verkracht, en gaan er verschillende elektrische signalen van één klompje neuronen naar een ander. Wat is daar nu mis mee? De meeste moderne mensen hebben ethische bezwaren tegen marteling en verkrachting vanwege de subjectieve gevoelens die erbij komen kijken. Als een wetenschapper wil beweren dat subjectieve gevoelens irrelevant zijn, wordt het nog een hele kluif om uit te leggen waarom marteling of verkrachting verkeerd is zonder te verwijzen naar subjectieve gevoelens. Uiteindelijk kwamen sommige wetenschappers tot de conclusie dat het bewustzijn weliswaar echt bestaat en mogelijk ook grote morele en politieke waarde kan hebben, maar dat het vanuit biologisch oogpunt geen enkele functie heeft. Het bewustzijn is het biologisch nutteloze nevenproduct van bepaalde hersenprocessen. Vliegtuigmotoren brullen dat het een aard heeft, maar dat lawaai stuwt het vliegtuig niet vooruit. Mensen hebben geen koolzuurgas nodig, maar er komt bij elke ademhaling steeds meer van dat spul in de lucht. Zo zou het bewustzijn ook een soort mentale kantoor huren amsterdam vervuiling kunnen zijn die wordt geproduceerd door de werking van complexe neurale netwerken. Het doet niets. Het is er alleen maar. Als dat echt zo is, impliceert het dat alle pijn en genot die miljarden wezens miljoenen jaren lang hebben gevoeld niets meer is dan mentale vervuiling. Het is zeker de moeite waard om daar even over na te denken, zelfs als het niet waar is. Maar het is toch tamelijk verbazingwekkend dat dit in 2016 de beste theorie over het bewustzijn is die de moderne wetenschap ons te bieden heeft.

Een enorm ingewikkeld systeem

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

De meest gangbare verklaring luidt dat het brein een enorm ingewikkeld systeem is met meer dan 80 miljard neuronen, die met elkaar in verbinding staan via talloze, zeer complexe netwerken. Als miljarden neuronen miljarden elektrische signaaltjes heen en weer sturen, ontstaan er subjectieve ervaringen. En hoewel het verzenden en ontvangen van elk elektrisch signaaltje een simpel biochemisch fenomeen is, ontstaat er uit de interactie tussen al die signalen iets veel gecompliceerders, namelijk ons bewustzijn. Dezelfde dynamiek zien we ook op veel andere terreinen. Eén rijdende auto is iets heel simpels, maar als miljoenen auto’s op dezelfde plek gaan rijden, ontstaan er verkeersopstoppingen. Het kopen of conference room nijmegen verkopen van één aandeel is simpel genoeg, maar als miljoenen handelaren miljoenen aandelen kopen en verkopen, kan dat leiden tot economische crises waar zelfs de experts niets van snappen. Maar deze verklaring verklaart niets. Ze bevestigt alleen maar dat het een enorm complexe kwestie is. Ze biedt geen inzicht in de manier waarop het ene fenomeen (miljarden elektrische signalen die van hot naar haar gaan) een compleet ander fenomeen creëert (subjectieve gevoelens van woede ofliefde) . De analogie met andere ingewikkelde processen, zoals verkeersopstoppingen en economische crises, snijdt weinig hout. Wat veroorzaakt een verkeersopstopping? Als je één enkele auto volgt, zul je daar nooit iets van begrijpen, want de opstopping ontstaat door de interactie van vele auto’s. Auto A beïnvloedt de bewegingen van auto B, die de weg blokkeert voor auto c, enzovoort. Maar als je de bewegingen van alle betrokken auto’s in kaart brengt, en de invloed die die bewegingen op elkaar uitoefenen, krijg je een compleet beeld van de verkeersopstopping. Het heeft geen zin om te vragen hoe al die bewegingen nu precies een verkeersopstopping veroorzaken, want ‘verkeersopstopping’ is gewoon de abstracte term die wij mensen zijn gaan gebruiken voor deze specifieke verzameling gebeurtenissen. ‘Woede’, daarentegen, is geen abstracte term die we voor het gemak maar zijn gebruiken voor miljarden elektrische hersensignalen. Woede is een extreem concreet gevoel dat mensen al kenden voordat ze ooit van elektriciteit hadden conference room arnhem gehoord. Als ik zeg dat ik boos ben, heb ik het over een uiterst tastbaar gevoel. Als je beschrijft hoe een chemische reactie in een neuron leidt tot een elektrisch signaal en hoe miljarden vergelijkbare reacties leiden tot miljarden andere signalen, is het nog steeds zinvol om te vragen hoe al die miljarden gebeurtenissen samen mijn concrete gevoel van woede teweegbrengen.