Het authentieke zelf

Gerelateerde afbeelding

Heeft het authentieke zelf van deze jongeman het nu gewonnen van de religieuze hersenspoeling die hij heeft ondergaan? Of heeft hij zichzelf verraden naar aanleiding van een vluchtige verleiding? Of is er helemaal niet zoiets als een authentiek zelf dat we kunnen volgen of verraden? Zodra we onze wil zelf kunnen vormen en omvormen, kunnen we hem niet meer zien als de ultieme bron van alle zin en autoriteit. Want wat onze wil ook zegt, we kunnen hem altijd iets anders laten zeggen. Volgens het humanisme ontleent de wereld zijn zin zuiver en alleen zakelijke energie aan menselijke verlangens. Maar als we onze verlangens zelf kunnen kiezen, waarop moeten we die keuze dan baseren? Stel dat Romeo en Julia begon met een Romeo die moest besluiten op wie hij verliefd wilde worden. En stel dat hij een keuze maakte, dan kon hij die altijd nog intrekken en voor iemand anders kiezen. Wat voor toneelstuk zou je dan krijgen? Het antwoord is: het toneelstuk dat de technologische vooruitgang voor ons op de planken probeert te krijgen. Als onze verlangens ons niet lekker zitten, kan de technologie ons ervan verlossen, zo luidt de belofte. Als de spijker waar het hele universum aan is opgehangen op een lastige plek hangt, trekt de technologie hem eruit en zoekt er een nieuw plekje voor. Maar waar dan? Als ik die spijker overal in de hele kosmos in de muur kan slaan, waar doe ik dat dan en waarom uitgerekend daar? Humanistische drama’s ontstaan als mensen ongemakkelijke verlangens hebben. Het is zakelijke energie vergelijken bijvoorbeeld extreem ongemakkelijk als Romeo, als telg uit de familie Montague, verliefd wordt op Julia Capulet, want de Montagues en de Capulets zijn bittere vijanden. De technologische oplossing voor dit soort drama’s is zorgen dat er geen ongemakkelijke verlangens meer bij ons opkomen. Denk eens aan het verdriet en de ellende die vermeden hadden kunnen worden als Romeo en Julia geen vergif hoefden te drinken, maar gewoon een pil konden nemen of een helm konden opzetten die hun noodlottige liefde zou ombuigen naar andere partners.

Handelingsbevoegdheid

Gerelateerde afbeelding

Cortana zou je eraan kunnen herinneren dat je een verjaarscadeau voor je vrouw moet kopen, het kan het cadeau uitkiezen, een reservering maken bij een restaurant en je er een uur voor het avondeten aan herinneren dat je je medicijnen moet innemen. Het kan je erop attenderen dat je nu moet stoppen met lezen, omdat je anders te laat komt voor een belangrijke zakelijke afspraak. Vlak voor die afspraak kan Cortana je waarschuwen dat je bloeddruk te hoog is en  zakelijke energie vergelijken je dopamineniveau te laag, en dat je, zoals blijkt uit statistieken over je verleden, de neiging hebt onder zulke omstandigheden ernstige zakelijke vergissingen te begaan. Je kunt je dus beter wat op de vlakte houden en niet direct met iemand in zee gaan of deals gaan sluiten.  Zodra Cortana’s van orakels evolueren tot handelende instanties, zouden ze rechtstreeks met elkaar kunnen gaan communiceren in naam van hun eigenaren. Dat kan heel onschuldig beginnen, met mijn Cortana die contact opneemt met jouw Cortana om een plaats en tijd voor een ontmoeting af te spreken. Voor ik het weet, zal een potentiële nieuwe werkgever me zeggen dat ik geen cv hoef te sturen, maar dat ik mijn Cortana gewoon moet laten ondervragen door zijn Cortana. Of mijn Cortana wordt benaderd door de Cortana van een potentiële minnaar, waarna ze met zijn tweeën gaan bekijken of we wel bij elkaar passen, volkomen buiten hun menselijke eigenaren om. Naarmate Cortana’s meer handelingsbevoegdheid krijgen, kunnen ze elkaar gaan manipuleren om de belangen van hun eigenaren te behartigen, zodat succes op de banenmarkt of de zakelijke energie huwelijksmarkt steeds meer kan gaan afhangen van de kwaliteit van je Cortana. Rijke mensen met de nieuwste Cortana zullen dan enorm in het voordeel zijn vergeleken bij arme mensen met oudere versies.

Deep Blue

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Deep Blue kreeg een ingebouwde voorsprong van zijn makers, die hem niet alleen programmeerden met de basisregels van het schaakspel, maar ook met gedetailleerde instructies op het gebied van schaakstrategieën. Een nieuwe generatie AI-machines prefereert ‘machine learning’ boven menselijke input. In februari 2015 leerde een programma van Google DeepMind zichzelf aan hoe het negenenveertig klassieke Atari-games moest spelen. Een van de ontwikkelaars, dr. Demis Hassabis, verklaarde: ‘De enige informatie die we het zakelijke energie vergelijken systeem gaven bestond uit de pixels op het scherm en de opdracht dat het een hoge score moest behalen. De rest moest het helemaal zelf uitzoeken.’ Het programma wist de regels te leren van alle spelletjes die het gepresenteerd kreeg, van pacman en Space Invaders tot race- en tennisspelletjes. Vervolgens speelde het de meeste net zo goed of beter dan mensen, waarbij het soms met strategieën kwam die nooit bij menselijke spelers zouden opkomen.13 Kort daarna behaalde AI een nog sensationeler succes toen de AlphaGo-software van Google zichzelf go leerde spelen, een oeroud Chinees strategisch bordspel dat veel complexer is dan schaak. De fijne kneepjes van go werden van oudsher veel te moeilijk geacht voor Ar-programma’s. In maart 2016 werd in Seoul een wedstrijd gehouden tussen AlphaGo en de Zuid-Koreaanse go-kampioen Lee Sedol. AlphaGo versloeg Lee met 4-1 dankzij het gebruik van onorthodoxe zetten en originele strategieën die de experts versteld deden staan. Voor de wedstrijd waren de meeste professionele go-spelers er zeker van dat Lee zou winnen, maar na het analyseren van de zetten van AlphaGo kwamen de meeste tot de conclusie dat het spel uit was en dat mensen geen hoop meer hoefden te koesteren dat ze AlphaGo en zijn opvolgers ooit nog zakelijke energie zouden verslaan. Computeralgoritmen hebben onlangs ook hun waarde bewezen op het gebied van balsporten.

Praktische beslissingen

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Dit heeft een verstrekkende impact op al onze praktische beslissingen. Kahneman begon met zijn onderzoek naar het ervarende zelf en het verhalende zelf in het begin van de jaren negentig, toen hij samen met Donald Redelmeier van de universiteit van Toronto onderzoek deed naar colonoscopiepatiënten. Bij een colonoscopie wordt een piepklein cameraatje via de anus ingebracht in de dikke darm om allerlei darmziekten te diagnosticeren. Het is geen aangename ervaring. Artsen wilden weten hoe ze deze procedure zo patientvriendelijk mogelijk konden aanpakken. Moesten ze hem zo snel mogelijk afraffelen, zodat de patiënt er heviger maar korter onder leed, of konden ze beter langzamer en voorzichtiger te werk gaan? Om die vraag te beantwoorden verzochten Kahneman en Redelmeier 154 patiënten van minuut tot minuut hun pijnniveau aan te geven tijdens hun zakelijke energie vergelijken colonoscopie. Ze gebruikten een schaal van nul tot tien, waarbij nul stond voor helemaal geen pijn en tien voor ondraaglijke pijn. Na de ingreep moesten de patiënten het ‘globale pijnniveau’ beoordelen, wederom op een schaal van nul tot tien. Je zou verwachten dat de globale beoordeling overeen zou komen met een optelsom van de tussentijdse beoordelingen, dus hoe langer de colonoscopie duurt en hoe meer pijn de patiënt ervaart, des te hoger het globale pijnniveau uitvalt. Maar de uitslagen waren heel anders. Net als bij het koudwaterexperiment hing het globale pijnniveau niet af van de duur van de ervaring, maar werd wederom alleen de piek-eind regel toegepast. Eén colonoscopie duurde acht minuten, tijdens het pijnlijkste moment gaf de patiënt zijn pijn een acht en in de laatste minuut was het een zeven. Na het onderzoek gaf deze patiënt zijn globale pijn een 7,5. Een andere colonoscopie duurde vierentwintig minuten. Hierbij kreeg het piekmoment van de pijn ook een acht, maar in de allerlaatste minuut van het onderzoek gaf de patiënt zijn pijn een één. Deze patiënt gaf zijn pijn gedurende het hele onderzoek slechts een 4,5. Het feit dat deze colonoscopie drie keer zo lang duurde en in totaal dus veel meer pijn opleverde, had geen enkele invloed op zijn herinnering. Het verhalende zelf telt onze ervaringen niet bij elkaar op, het middelt ze. Dus wat hebben patiënten liever: een korte, pijnlijke colonoscopie of een lange, voorzichtige? Er is niet één sluitend antwoord op zakelijke energie deze vraag, omdat de patiënt minstens twee verschillende zelven heeft, die verschillende belangen hebben. Als je het aan het ervarende zelf zou vragen, zou dat waarschijnlijk kiezen voor een korte colonoscopie.

De industriële revolutie

Gerelateerde afbeelding

Zelfs toen de industriële revolutie zich over de wereld verspreidde en doordrong tot de Ganges, de Nijl en de Jangtsekiang, bleven de meeste mensen meer geloven in de Veda’s, de Bijbel, de Koran en de Analecten dan in de stoommachine. Net als vandaag de dag was er in de negentiende eeuw geen tekort aan priesters, mystici en goeroes die beweerden dat zij als enige de oplossing hadden voor alle kwalen van de mensheid, dus ook voor de nieuwe problemen die de industriële revolutie met zich meebracht. Een voorbeeld: tussen de jaren twintig en tachtig van de negentiende eeuw veroverde Egypte (gesteund door de Britten) Soedan en probeerde dat land te moderniseren en te incorporeren in het nieuwe internationale handelsnetwerk. Dit destabiliseerde de traditionele Soedanese gemeenschap, wekte alom wrevel en leidde tot opstanden. In 1881 verklaarde Muhammad Ahmad bin Abdallah, een plaatselijke religieuze leider, dat hij de Mahdi (messias) was en dat hij was gestuurd om de wet van God op aarde te vestigen. Zijn aanhangers versloegen het Brits-Egyptische leger en onthoofdden de bevelhebber, generaal Charles Gordon, tot grote ontsteltenis van het victoriaanse Groot-Brittannië. Vervolgens vestigden ze een islamitische theocratie in Soedan, die werd geregeerd met de sharia in de hand. Die hield stand tot 1898. Intussen leidde Dayananda Saraswati in India een hindoeïstische revival die als basisprincipe had dat winkel huren nijmegen de Vedaboeken altijd gelijk hebben. In 1875 stichtte hij de Arya Samaj (het Edel Genootschap) ter verspreiding van vedische kennis, hoewel Dayananda de Veda’s eerlijk gezegd wel vaak opvallend liberaal interpreteerde. Zo was hij bijvoorbeeld voor gelijke rechten voor vrouwen, lang voordat dit idee aansloeg in het Westen. Dayananda’s tijdgenoot paus Pius IX had veel conservatievere ideeën over vrouwen, maar hij deelde Dayananda’s bewondering voor bovenmenselijk gezag. Pius voerde een reeks dogmatische hervormingen door en kwam met het nieuwe principe van pauselijke onfeilbaarheid, wat wil zeggen dat de paus zich nooit kan vergissen in geloofszaken (dit middeleeuws aandoende idee werd pas in 1870 een bindend katholiek dogma, elf jaar nadat Charles Darwin Over het ontstaan van soorten publiceerde). Dertig jaar voordat de paus ontdekte dat hij geen fouten kon maken had een mislukte Chinese student, Hong Xiuquan geheten, een reeks religieuze visioenen. In die visioenen onthulde God dat Hong niemand minder was dan de jongere broer van Jezus Christus. God gaf Hong vervolgens een goddelijke missie. Hij droeg hem op de ‘Mantsjoe-demonen’ te verdrijven die China sinds de zevende eeuw regeerden en het Hemelse Koninkrijk van de Grote Vrede (Taiping Tiänguó) op aarde te vestigen. Hongs boodschap sprak tot de verbeelding van miljoenen wanhopige Chinezen, die een knauw hadden gekregen door de nederlagen van China in de Opiumoorlogen en de winkel huren arnhem komst van de moderne industrie en het Europese imperialisme. Maar Hong ging hun niet voor naar een vreedzaam koninkrijk, hoogstens in een opstand tegen de Mantsjoerijse Qingdynastie, de Taiping-opstand, de dodelijkste oorlog van de negentiende eeuw, die van 1850 tot 1864 duurde. Daarbij lieten minstens twintig miljoen mensen het leven, veel meer dan in de napoleontische oorlogen of de Amerikaanse Burgeroorlog.

Amerikaanse mainstream

Gerelateerde afbeelding

De plaat bevat ook geluiden van hondachtigen, al zijn die niet ondergebracht bij de muziekselectie, maar onder een ander kopje, waar ook de geluiden van de wind, de regen en de branding te horen zijn. De boodschap aan potentiële luisteraars in Alpha Centauri is dat Beethoven, Chuck Berry en het pygmeeënlied dezelfde intrinsieke waarde hebben, terwijl wolvengehuil tot een totaal andere categorie behoort. Socialisten zullen waarschijnlijk net als de liberalen vinden dat de ervaringen van de wolf weinig waarde hebben, maar in hun houding ten opzichte van de drie menselijke ervaringen zullen ze erg verschillen. De ware socialist zal winkel huren almere verklaren dat de echte waarde van muziek niet afhangt van de ervaringen van de individuele luisteraar, maar van de impact die ze heeft op de ervaringen van andere mensen en de gemeenschap als geheel.
Zoals Mao zei: ‘Er is niet zoiets als l’art pour l’art, kunst die boven de klassen staat, kunst die geheel onafhankelijk is en losstaat van politiek.’12 Waar het om muzikale ervaringen gaat, zullen socialisten zich dus bijvoorbeeld richten op het feit dat Beethoven zijn Vijfde Symfonie schreef voor een publiek van rijke, blanke Europeanen in een tijd waarin Europa zich opmaakte om Afrika te veroveren. Zijn symfonie weerspiegelde de idealen van de verlichting, die de blanke bovenklasse verheerlijkten en de kolonisatie van Afrika rechtvaardigden als ‘de dure plicht van de blanke’. Rock-‘n-roll, zo zullen de socialisten zeggen, is ontstaan dankzij vertrapte zwarte Amerikaanse muzikanten die hun inspiratie putten uit genres als blues, jazz en gospelmuziek. In de jaren vijftig en zestig werd de rock-‘n-roll echter ingelijfd door de winkel huren amsterdam blanke Amerikaanse mainstream en in dienst gesteld van het consumentisme, het Amerikaanse imperialisme en het Coca-kolonialisme. Rock-‘n-roll werd vercommercialiseerd en ingepikt door geprivilegieerde blanke tieners, met hun kleinburgerlijke rebelse fantasietjes. Chuck Berry zelf heeft een knieval gemaakt voor het dictaat van de kapitalistische moloch. Oorspronkelijk zong hij nog over ‘a couloured boy named Johnny B. Goode’, maar onder druk van de blanke radiostations veranderde hij dat in ‘a country boy named Johnny B. Goode’. Wat het Congolese meisjeskoor betreft: hun initiatieliederen maken deel uit van een patriarchale machtsstructuur die mannen en vrouwen hersenspoelt om te voldoen aan verstikkende genderrollen. En als opnamen van zo’n initiatielied de wereldmarkt al halen, dan dienen ze alleen ter versterking van westerse koloniale fantasieën over Afrika in het algemeen en Afrikaanse vrouwen in het bijzonder.

De universiteit van Uppsala

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Wat voor auto’s geldt, geldt voor alle producten. Luister maar eens naar professor Leif Andersson van de universiteit van Uppsala. Die is gespecialiseerd in de genetische verbetering van dieren, zoals sneller groeiende varkens, koeien die meer melk produceren en kippen met extra vlees op hun botten. In een interview met de Israëlische krant Haaretz confronteerde verslaggever Naomi Darom Andersson met het feit dat zulke vormen van genetische manipulatie de dieren veel leed kunnen berokkenen. ‘Verbeterde’ melkkoeien hebben nu al zulke zware uiers dat ze nauwelijks kunnen lopen en ‘geüpgradede’ kippen kunnen niet eens meer staan. Professor Andersson had zijn antwoord klaar: ‘Alles komt aan op de individuele klant en de  kantoorruimte huren nijmegen vraag hoeveel de klant voor vlees wil betalen [ … ]We moeten wel bedenken dat het onmogelijk is om de wereldwijde vleesconsumptie op het huidige niveau te houden zonder de [verbeterde] moderne kip [ … ] Als klanten hun vlees alleen maar zo goedkoop mogelijk willen hebben, dan is dat wat de klant krijgt [ …] De klant moet beslissen wat hij belangrijker vindt, de prijs of iets anders.’3 Professor Andersson hoeft zich niet uit de slaap te laten houden door zijn geweten. Het feit dat klanten zijn verbeterde dierlijke producten kopen, betekent dat hij in hun wensen en behoeften voorziet en dat hij dus goed bezig is. Volgens deze logica hoeft een multinational die geen kwaad wil doen alleen maar naar zijn saldo te kijken om te weten of hij zich wel aan dat motto houdt. Als het bedrijf bakken geld binnensleept, vinden miljoenen mensen hun producten blijkbaar goed, wat impliceert dat ze goed bezig zijn. Als iemand daartegen in wil brengen dat mensen ook verkeerde keuzes kunnen maken, krijgt die te horen dat de klant altijd gelijk heeft en dat het menselijke gevoel de bron is van alle zingeving en gezag. Als miljoenen mensen uit eigen vrije wil de producten van dit bedrijf kopen, wie ben jij dan om te zeggen dat ze ongelijk hebben? De opkomst van humanistische ideeën heeft ook het onderwijssysteem drastisch veranderd. In de middeleeuwen kwam alle zingeving en gezag van bovenaf, dus was het onderwijs gericht op het inprenten van gehoorzaamheid, het kantoorruimte huren arnhem internaliseren van heilige boeken en het bestuderen van oude tradities. Leraren stelden hun pupillen een vraag en de pupillen moesten dan uit het hoofd weten hoe Aristoteles, koning Salomon of Thomas van Aquino die zou beantwoorden.

Moderne politici

Gerelateerde afbeelding

Moderne politici en economen beweren dat groei cruciaal is om drie redenen. Ten eerste: als we meer produceren, kunnen we meer consumeren, onze levensstandaard stijgt en we krijgen volgens dit verhaal een gelukkiger leven. Ten tweede: zolang de mensheid zich vermenigvuldigt, is economische groei alleen al nodig om te blijven waar we nu zijn. In India groeit de bevolking jaarlijks bijvoorbeeld met 1,2 procent. De Indiase economie moet dus ook elk jaar met minstens 1,2 procent groeien, anders stijgt de werkloosheid, krimpen de salarissen en zal de gemiddelde levensstandaard afnemen. Ten derde: zelfs als de bevolkingsaanwas in India stil komt te liggen en zelfs als de Indiase middenklasse tevreden kan zijn met de huidige levensstandaard, wat moet India dan aan met zijn honderden miljoenen door armoede geplaagde burgers? Als de economie niet groeit en de taart dus even groot blijft, kun je alleen meer aan de armen geven als je het eerst van de rijken afpakt. Daarvoor zul je een paar  kantoorruimte huren almere lastige keuzes moeten maken en die zullen hoogstwaarschijnlijk leiden tot de nodige ontevredenheid of zelfs tot geweld. Als je geen zin hebt in lastige keuzes, ontevredenheid en geweld, heb je een grotere taart nodig. Het moderne leven heeft ‘meer spullen’ uitgeroepen tot een panacee voor bijna alle publieke en private problemen, van religieus fundamentalisme en dictaturen in derdewereldlanden tot stukgelopen huwelijken. Als landen als Pakistan en Egypte maar een gezond groeitempo aanhielden, dan zouden hun burgers de geneugten kunnen smaken van eigen auto’s en volle koelkasten, en dan zouden ze de weg van de aardse welvaart wel volgen in plaats van achter de fundamentalistische rattenvanger aan te blijven lopen. In landen als Congo en Myanmar zou economische groei een welvarende middenklasse opleveren, het fundament van elke liberale democratie. En wat het ontevreden echtpaar betreft, hun huwelijk zou naar verluidt al gered zijn als ze een groter huis kopen (zodat ze geen krap werkkamertje meer hoeven te delen), een vaatwasser nemen (zodat ze geen ruzie meer kantoorruimte huren amsterdam hoeven te maken over wiens beurt het is om af te wassen) en twee keer per week dure therapiesessies bijwonen.

Het Oegandese parlement

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Op 20 december 2013 nam het Oegandese parlement een wet tegen homoseksualiteit aan die homoseksuele handelingen strafbaar maakte en op sommige handelingen zelfs levenslange gevangenisstraf zette. De wet ontstond door het initiatief en de steun van evangelische christelijke groeperingen, die beweren dat God homoseksualiteit verbiedt. Als bewijs daarvoor citeren ze Leviticus 18:22 (‘Bij een manspersoon zult gij niet liggen met vrouwelijke bijligging; dit is een gruwel’) en Leviticus 20:13 (‘Wanneer ook een man bij een manspersoon zal gelegen hebben, met vrouwelijke bijligging, zij hebben beiden een gruwel gedaan; zij zullen zekerlijk gedood worden; hun bloed is op hen!’). In vroeger eeuwen zijn door ditzelfde religieuze verhaal miljoenen mensen over de hele wereld vervolgd. Het verhaal is als kantoor huren almere volgt samen te vatten:
ETHISCH OORDEEL Mensen moeten de geboden van God gehoorzamen.
FEITELIJKE BEWERING Zo’n 3000 jaar geleden verbood God de mens om homoseksuele handelingen te plegen.
PRAKTISCHE RICHTLIJN Mensen moeten geen homoseksuele handelingen plegen.
Klopt dit verhaal? Wetenschappers kunnen niets inbrengen tegen het oordeel dat mensen God moeten gehoorzamen. Je kunt het persoonlijk wel betwisten. Je kunt geloven dat mensenrechten boven goddelijk gezag gaan en dat we niet naar God moeten luisteren als hij ons opdraagt tegen de mensenrechten in te gaan. Maar er bestaat geen wetenschappelijk experiment dat hierin uitsluitsel kan geven. De wetenschap heeft daarentegen wel veel te zeggen over kantoor huren amsterdam de feitelijke bewering dat de Schepper van het universum drieduizend jaar geleden tegen leden van de soort Homo sapiens zei dat jongens van jongens moeten afblijven. Hoe weten we of die bewering klopt?

De macht van het geschreven woord

Gerelateerde afbeelding

De macht van het geschreven woord bereikte zijn hoogtepunt met het verschijnen van heilige boeken. Priesters en klerken in antieke beschavingen gingen documenten steeds meer zien als handleidingen voor de werkelijkheid. In eerste instantie verhaalden de teksten over de realiteit van belastingen, akkers en graanschuren. Maar naarmate de bureaucratie machtiger werd, kregen de teksten meer gezag. Priesters maakten niet alleen lijsten van de eigendommen van de god, maar ook van diens daden, geboden en geheimen. De geschriften die daaruit ontstonden pretendeerden de werkelijkheid in haar geheel weer te geven en het werd voor generaties geleerden vaste prik om de antwoorden op van alles en nog wat op te zoeken in de Bijbel, de Koran of de Veda’s. Als een willekeurig heilig boek de werkelijkheid onjuist weergaf, zouden de aanhangers van het bijbehorende geloof dat in theorie vroeg of laat wel ontdekken, waardoor het gezag van de tekst ondermijnd zou worden. Abraham Lincoln zei dat je niet de hele tijd iedereen om de tuin kunt leiden. Maar dat zag hij toch kantoor huren almere iets te positief. In de praktijk hangt de macht van menselijke samenwerkingsverbanden af van een subtiele balans tussen waarheid en fictie. Als je de werkelijkheid te erg vervormt, boet je aan kracht in en kun je niet concurreren met rivalen die het helderder zien. Aan de andere kant kun je grote mensenmassa’s niet in effectieve banen leiden zonder in elk geval een paar fictieve verhalen te gebruiken. Als je je bij de onversneden waarheid houdt, zonder daar een beetje fictie doorheen te mengen, zullen maar weinig mensen doen wat je zegt. Als je een moderne wetenschapper met een teletijdmachine naar het oude Egypte zou sturen, zou die nooit de macht kunnen grijpen door de verzinsels van de plaatselijke priesters te ontmaskeren en de boeren van alles te leren over de evolutietheorie, de relativiteitstheorie en de kwantumfysica. Deze wetenschapper zou natuurlijk wel zijn kennis kunnen gebruiken om een paar geweren en kantoor huren amsterdam kanonnen te produceren, waarmee hij een enorm voordeel zou krijgen op de farao en de krokodillengod Sobek. Maar daarvoor moet eerst ijzererts gedolven worden, moeten er smeltovens komen en zal er buskruit vervaardigd moeten worden, en daarvoor zou onze wetenschapper heel wat hardwerkende boeren nodig hebben. Denk je echt dat hij die zou kunnen inspireren met de boodschap dat energie gedeeld door massa gelijkstaat aan de snelheid van het licht in het kwadraat? Als je dat denkt, ga dan voor de grap eens naar het huidige Afghanistan of Syrië en doe je best.